İki Yanımda Kadın

Bağlanma stilleri romantik bir konu değildir. En azından sandığımız anlamda değil. Ve hayır, shibari’den söz etmiyorum. Bu, bambaşka bir bağlanma stili meselesi.

Burada konuşacağımız bağlanmada mesele ipler değil; sinir sistemi. Aşk değil; güvenlik, romantizm değil; hayatta kalma stratejisi. Çünkü bağlanma dediğimiz şey, kalbin kimden hoşlandığından çok, bedenin kimin yanında kendini güvende hissettiğiyle ilgilidir.

Kimse bize nasıl seveceğimizi öğretmedi. Sadece güçlü durmayı, cool görünmeyi ve takmamayı öğrettiler. Üzülürsen belli etme, ihtiyaç duyarsan zayıf görünme, gitmek isteyeni tutma…

Ama beden takar, sinir sistemi takar. Bir mesaj geç geldiğinde mide kasılır. Bir ton değiştiğinde omuzlar gerilir. Belirsizlikte uykular kaçar. Ve biz çoğu zaman aşk sandığımız şeyin, aslında bir bağlanma stratejisi olduğunu bilmeyiz.

Çünkü sevdiğimizi sanırız. Oysa çoğu zaman sadece tetikleniriz. İşte bu yazı, tam olarak o farkı konuşmak için var.

Bağlanma Stili Nedir, Neden Bu Kadar Önemlidir?

Bağlanma stili bir karakter meselesi değildir. ”Ben zaten böyleyim.” diyerek açıklanacak bir huy da değildir. Bu, çocuklukta yazılmış bir güvenlik yazılımıdır.

Çünkü çocukken aşkı bilmeyiz ama güvende olmayı biliriz. Sevgi tutarlıysa beden gevşemeyi öğrenir. Sevgi dalgalıysa beden tetikte kalmayı öğrenir. Eğer bir gün sarılıp ertesi gün duvarla karşılaştıysan, içindeki çocuk şunu kaydeder: ”Dikkatli ol. Her an değişebilir.”

İşte kaygılı bağlanma böyle başlar; sevgiye değil, kaybetme ihtimaline odaklanarak… Mesaj gecikmesi bile bir işarete dönüşür. Ton değişimi bir alarm olur. Belirsizlik romantik değil, tehditkâr hissedilir. Çünkü sinir sistemi şunu bilir: Belirsizlik = risk.

Öte yandan, ihtiyaç duyduğunda gerçekten erişilebilir bir yetişkin bulamadıysan,
yaslanmak öğrenilmiş bir güven değil, öğrenilmemiş bir deneyim olur. Yakınlık ağır gelebilir. Bağımlı olmaktan korkarsın. Derinleşme anında geri çekilmek rahatlatır.

İşte kaçıngan bağlanma böyle şekillenir. Burada kimse kötü değildir. Kimse eksik değildir.

Her bağlanma stili bir zamanlar işe yaramıştır. Çünkü bağlanma stili şudur: Bir çocuğun incinmemek için geliştirdiği strateji. Sorun şu ki, çocukken işe yarayan stratejiler yetişkin ilişkilerinde huzur getirmez. Sevme biçimimiz çoğu zaman kalbimizin değil, güvenliği nasıl öğrendiğimizin izidir. Ve bunu bilmek özgürleştirir.

Kaygılı Bağlanma: Sezgi Değil, Alarm

Uzun süre kendimi “çok hisseden” biri sandım. Detayları yakalayan, enerjiyi okuyan, tondaki yarım derecelik değişimi çözen biri. Bir mesajın geç gelmesini analiz edebiliyordum. Nokta yerine konan üç noktayı fark ediyordum. ”Bakacağız.” kelimesinin içindeki mesafeyi duyabiliyordum. Buna sezgi dedim. Ama çoğu zaman bu sezgi değil, alarmdı.

Kaygılı bağlanma romantik değildir. Yüksek hassasiyet de değildir. Bu, kaybetmeye karşı aşırı uyanıklık hâlidir. İçeriden hep aynı ses gelir:

• ”Dikkat et. Bir şey değişti.”
• ”Dikkat et. Uzaklaşıyor olabilir.”
• ”Dikkat et. Yine yalnız kalabilirsin.”

Bu yüzden temas, netlik, garanti ararsın. Belirsizlik sana şiir gibi gelmez. Boşluk büyür, zihin senaryoyu çoktan yazmaya başlamıştır. Karışıklığı tutku sanırsın, yoğunluğu derinlik zannedersin. Çünkü sakinlik tanıdık değildir. Ve en incelikli yer tam burasıdır! Terk edilmemek için yavaşça küçülürsün. Daha anlayışlı olursun, daha sabırlı, daha ”problem çıkarmayan”…

İhtiyaçlarını yumuşatırsın. Sınırlarını esnetirsin. Sorularını ertelersin. Bu dramatik bir fedakârlık değildir. Kendini feda ettiğini bile fark etmezsin. Sessizdir, naziktir, mantıklıdır. Ama içten içe bir şey eksilir.

Çünkü kaygılı bağlanma sana şunu öğretmiştir: ”Sevilmek için uyum sağla.” Oysa gerçek bağ şunu ister: ”Sevilmek için görünür ol.”

Kaygılı bağlanmanın en yorucu tarafı, karşındakini kaybetmemek için kendini yavaş yavaş kaybetmendir.

Ve bir gün dönüp bakarsın: İlişki bitmemiştir belki ama sen içinden çekilmişsindir.

İşte o an anlarsın… Bu aşk değildi. Bu, alarmın hiç susmamasıydı.

Kaçıngan Bağlanma: Soğukluk Değil, Aşırı Yüklenme

Kaçıngan insanlar hissiz değildir. Hatta çoğu zaman düşündüğümüzden daha hassastırlar. Ama onların sinir sistemi yakınlığı yük olarak algılayabilir.

İlişki derinleştiğinde bir şey değişir. Mesajlar sıklaşır, beklentiler görünür olur. Duygular masaya gelir. Ve içeride bir daralma başlar.

• ”Fazla iç içe olduk.”
• ”Alanım azalıyor.”
• ”Biraz uzaklaşmam lazım.”

Bu umursamazlık değildir. Bu, taşma korkusudur.

Çünkü yakınlık onlar için gevşemek değil, yoğunlaşmaktır. Birine yaslanmak güven değil; kontrolü bırakmak gibi hissedilebilir. Ve kontrolü bırakmak, en güvensiz yer olabilir. O yüzden geri çekilirler. Mesafe koyarlar. Duyguyu akıl süzgecine sokarlar.

• “Abartıyorsun.”
• “Bu kadar büyütülecek bir şey değil.”
• “Biraz sakin ol.”

Aslında söyledikleri şudur: ”Bu kadar duyguyla ne yapacağımı bilmiyorum.”

Çünkü duygunun içinde kalmak öğretilememiştir. Yakınlık güvenli bir alan değil, potansiyel bir dağılma hissidir. Ve tam burada o meşhur dans başlar.

Kaygılı olan yaklaşır, kaçıngan olan uzaklaşır. Kaygılı olan sorar: ”Neden kaçıyorsun?” Kaçıngan olan düşünür: ”Neden bu kadar üstüme geliyorsun?” İkisi de diğerini problem sanır. Oysa iki taraf da sadece tetiklenmiştir. Biri terk edilmekten korkar, diğeri yutulmaktan. Biri yakınlıkla sakinleşir, diğeri mesafeyle.

İşin en ironik kısmı ise; kaygılı ile kaçıngan sıklıkla birbirine çekilir. Çünkü birbirlerinin çocukluk haritasını tanırlar. Biri kovalamayı öğrenmiştir. Diğeri ise kaçmayı…

Neden Hep Aynı Tipi Seçiyoruz?

Uzun süre bunun tesadüf olduğunu sandım. Aynı duygunun, farklı yüzlerle geri gelmesini, başlangıçların farklı, sonların tanıdık olmasını… Hep benzer bir yoğunluk, benzer bir belirsizlik, benzer bir iç sıkışması…

Sonra şunu fark ettim: Sinir sistemi yeniyi değil, tanıdığı seçer. Çünkü tanıdık olan güvenli olmak zorunda değildir. Sadece öngörülebilirdir.

Yoğunluk bu yüzden çekici gelir. Kalp çarpıntısı bu yüzden romantik sanılır. Belirsizlik bu yüzden derinlik gibi hissedilir. Oysa çoğu zaman olan şudur: Beden aşkı değil, geçmişi tanır. Bir bakış, bir mesafe, bir ulaşılmazlık… Ve içeride bir yer sessizce der ki: ”Bunu biliyorum.” Bu rahatlama değildir. Bu, tanıma anıdır. Biz buna kimya deriz.

Oysa kimya bazen iki yetişkinin uyumu değildir. İki çocuğun yaralarının birbirini bulmasıdır. Bu yüzden sakin olan sıkıcı gelebilir. Net olan fazla kolay görünebilir. Ulaşılabilir olan yeterince çekici hissettirmeyebilir. Çünkü sinir sistemi mücadeleye alışmıştır. Huzur, alışık olunmayan bir frekanstır. Ve en zor farkındalık şudur: Biz insanları değil, onların bizde uyandırdığı duyguları seçeriz.

Eğer bir ilişki seni sürekli tetikte tutuyorsa, sürekli analiz ettiriyorsa, sürekli kanıt aratıyorsa bu aşk değildir. Bu, sinir sisteminin eski bir hikâyeyi yeniden yaşatma çabası olabilir. Mutlu son yazmak için değil, sadece tanıdık olduğu için.

Gerçek bağ ise farklı hissettirir. Daha sessiz, daha derin, daha az dramatik ve en önemlisi çok daha güvenlidir. En başta garip gelir. Çünkü ilk kez, bedenin savaşmak zorunda kalmaz.

Güvenli Bağlanma: Hiç Korkmamak Değil

Güvenli bağlanma korkusuz olmak değildir. Hiç tetiklenmemek, şüphe duymamak, kaygılanmamak da değildir. Güvenli bağlanma, korku geldiğinde kendini terk etmemektir.

Sinir sistemi alarma geçtiğinde hemen saldırmamak, için daraldığında ortadan kaybolmamak, belirsizliğin içinde bile kendinle temasını kaybetmemektir. Çünkü güvenli bağlanma, diğerine tutunmak değil; önce kendinde kalabilmektir.

”Şu an kaygılıyım.” diyebilmek. Ama bu kaygıyı suçlamaya dönüştürmemektir. ”Şu an bunaldım.” derken rahatlamak için mesafeye kaçmamaktır. Duygularını başkasının düzenlemesini beklemeden, onlarla kalabilmektir. Güvenli bağlanma kontrol de değildir kaçış da… Temastır. Kendinle, diğeriyle, gerçeklikle temas…

Belki de en sessiz ama en güçlü kısmı ise birini kaybetme ihtimali karşısında
kendini kaybetmemektir. Onay görmek için şekil değiştirmemek, sevilmek için küçülmemek, kalması için kendinden vazgeçmemek…

Çünkü gerçek güvenlik, birinin seni terk etmeyeceğini bilmek değildir. Terk edilsen bile, kendinle kalabileceğini bilmektir. O noktada aşk değişir. Bir tehdit ve sınav olmaktan, bir hayatta kalma stratejisi olmaktan çıkar. Bir seçim olur. Ve ilk kez, bedenin savaşmak zorunda kalmaz.

Yakınlık: İstemek ve Korkmak Aynı Anda

Ben hep güçlü olduğumu sandım. Gitmek isteyenleri tutmadığım için, sessiz kaldığım için, kabullendiğim için… Ama zamanla şunu fark ettim: Ben kimseyi kaybettiğim anda yıkılmıyordum. Çünkü çok daha önce içimde bir yerden çekilmiş oluyordum zaten.

Tüm ilişkilerimde bir yanım hâlâ orada kalıyor. Diğer yanım çoktan gitmeye hazırlanıyordu. Sanki hislerim bir noktadan sonra kendini korumaya alıyordu. Daha az derinleşiyordum, daha az umut ediyordum, daha az kalıyordum. Bu, bilinçli bir karar değildi. Bu, bedenimin bildiği bir yoldu.

Kaygılı olan yanım kalmak istiyordu. Kaçıngan olan yanım kendini korumak. Biri yakınlaşınca nefes alıyordum. Ama aynı anda, nefesimi tutuyordum. Şimdi anlıyorum. Ben ne sadece kalan olmayı biliyordum, ne de sadece giden olmayı… Çünkü kalmak isteyen ama kendini kaybetmekten korkan o yerde yaşamıştım. Yakınlaştığında açılan, aynı anda kendini korumak için kapanan o yerde.

İçimde hâlâ iki yön var. Biri inanmak isteyen, diğeri hazır bekleyen… Biri yaklaşabilen, diğeri kaybolmanın yolunu bilen. Ve belki de bu yüzden, hiçbir şey bir anda bitmedi.

Ben, ilişkilerin bittiği yerde yıkılmadım. Çünkü çok daha önce, içimde bir yerden çekilmeyi öğrenmiştim. Şimdi bunu görüyorum. Ben kimse gitmeden önce kendimden gitmeyi öğrenmişim.